Alergia kontaktowa - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest alergia kontaktowa

Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, nazywane też wypryskiem kontaktowym, to reakcja układu odpornościowego na drobne cząsteczki, które przenikają przez naskórek. W odróżnieniu od kataru siennego czy pokrzywki nie zależy ona od histaminy i nie pojawia się natychmiast. Jest to reakcja opóźniona typu IV, w której główną rolę odgrywają limfocyty T, a nie przeciwciała IgE.

Uczulenie przebiega w dwóch etapach. Przy pierwszym kontakcie z alergenem organizm cichcem się na niego uczula, co trwa zwykle od kilku do kilkunastu dni i przebiega bezobjawowo. Dopiero przy kolejnym kontakcie, u osoby już uczulonej, w miejscu styku ze skórą rozwija się stan zapalny. Objawy narastają z opóźnieniem, najczęściej po 24 do 72 godzin od zetknięcia z substancją, dlatego pacjenci często nie kojarzą wyprysku z jego przyczyną.

Najczęstsze przyczyny i alergeny

Uczulić może dosłownie każda substancja mająca stały kontakt ze skórą, ale kilka alergenów odpowiada za większość przypadków. Warto je znać, bo rozpoznanie winowajcy to połowa sukcesu w leczeniu.

• Nikiel - najczęstszy alergen kontaktowy. Znajduje się w tanich kolczykach, łańcuszkach, zapięciach biustonoszy, klamrach pasków, guzikach i oprawkach okularów.
• Substancje zapachowe obecne w perfumach, dezodorantach, kremach i płynach do prania.
• Konserwanty kosmetyków i chusteczek nawilżanych, na przykład metyloizotiazolinon.
• Guma i przyspieszacze wulkanizacji z rękawiczek ochronnych, obuwia i gumek odzieży.
• Parafenylenodiamina z farb do włosów oraz z tak zwanych tatuaży z czarnej henny.
• Chrom w cemencie i w garbowanej skórze, częsta przyczyna wyprysku dłoni i stóp.
• Leki stosowane miejscowo, w tym niektóre maści z antybiotykami, na przykład z neomycyną.

Objawy skórne

Obraz zależy od tego, jak długo trwa reakcja. W fazie ostrej dominuje wyraźny, dobrze odgraniczony rumień, obrzęk, silny świąd oraz drobne pęcherzyki, które mogą pękać i sączyć się, a potem przysychać w strupy. W fazie przewlekłej skóra staje się sucha, pogrubiała, złuszcza się, a przy ciągłym drapaniu tworzą się bolesne pęknięcia i widoczne pogrubienie naskórka.

Cechą, która naprowadza na rozpoznanie, jest umiejscowienie zmian dokładnie tam, gdzie skóra styka się z alergenem. Wyprysk pod paskiem od zegarka, na płatkach uszu od kolczyków, na dłoniach od rękawiczek czy na powiekach od kosmetyku układa się w kształt przedmiotu, który go wywołał. Z czasem zmiany mogą się rozprzestrzeniać poza pierwotne miejsce kontaktu.

Jak rozpoznać alergię kontaktową

Rozpoznanie opiera się na trzech filarach: dokładnym wywiadzie o kontaktach zawodowych i domowych, ocenie wyglądu i umiejscowienia zmian oraz na testach płatkowych, zwanych też naskórkowymi. To plastry z zestawem standardowych alergenów, które nakleja się na skórę pleców na około 48 godzin. Wynik odczytuje dermatolog lub alergolog po 48 do 72 godzin, oceniając, w którym miejscu wystąpiła reakcja.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie ma dwa cele: wygasić bieżący stan zapalny i zapobiec nawrotom. Poniższe zasady to typowy schemat postępowania, o doborze leków i czasie terapii decyduje jednak lekarz po ocenie skóry.

• Unikanie alergenu to fundament. Bez usunięcia kontaktu z uczulającą substancją wyprysk będzie wracał mimo najlepszego leczenia miejscowego.
• Miejscowe glikokortykosteroidy w kremie lub maści to podstawa leczenia zaostrzenia. Siłę preparatu i długość stosowania dobiera lekarz, a na twarzy i w fałdach skóry używa się słabszych.
• Emolienty odbudowują barierę naskórka i zmniejszają suchość oraz świąd, stosuje się je również po ustąpieniu zmian.
• Inhibitory kalcyneuryny, takie jak takrolimus czy pimekrolimus, bywają alternatywą dla sterydów w okolicach wrażliwych, gdy leczenie się przedłuża.
• Leki przeciwhistaminowe doustne łagodzą świąd i poprawiają sen, choć nie leczą samego wyprysku.
• Rozległe i nasilone zmiany mogą wymagać krótkiej kuracji sterydem doustnym, zawsze pod kontrolą lekarza.

Leki przeciwhistaminowe a świąd

Skoro alergia kontaktowa nie jest reakcją histaminową, leki przeciwhistaminowe nie zadziałają na nią tak skutecznie, jak przy katarze siennym czy pokrzywce. Nie oznacza to, że są bezużyteczne. Świąd bywa najbardziej dokuczliwym objawem wyprysku, a leki takie jak Aerius czy Rupafin potrafią go złagodzić i ułatwić spokojny sen, co samo w sobie ogranicza drapanie i chroni skórę przed dalszym uszkodzeniem. Traktuje się je jako leczenie wspomagające obok leczenia miejscowego, a nie jako jego zamiennik. O tym, czy taki lek jest dla Ciebie odpowiedni, decyduje lekarz.

Cena i recepta

Podczas konsultacji lekarz ocenia objawy i, jeśli są wskazania, może wystawić e-receptę, na przykład na lek przeciwhistaminowy łagodzący świąd. Rozpoznanie samego alergenu za pomocą testów płatkowych pozostaje zadaniem dla gabinetu dermatologicznego lub alergologicznego.

Jak uzyskać e-receptę online

• Wypełniasz formularz medyczny o objawach, alergiach i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Najczęstsze pytania