Alergia pokarmowa - objawy, alergeny i leczenie
Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na białka zawarte w jedzeniu. Potrafi dawać objawy od świądu w ustach i pokrzywki, przez dolegliwości brzuszne, po groźny dla życia wstrząs anafilaktyczny. Poniżej znajdziesz najczęstsze alergeny, objawy, sposoby diagnostyki i zasady leczenia, a także informację, kiedy pomoże konsultacja z lekarzem i e-recepta.
Czym jest alergia pokarmowa
W alergii pokarmowej układ odpornościowy błędnie rozpoznaje nieszkodliwe białko pokarmowe jako zagrożenie. Przy pierwszym kontakcie produkuje przeciwko niemu przeciwciała klasy IgE. Podczas kolejnego zjedzenia tego pokarmu przeciwciała uruchamiają komórki tuczne, które uwalniają histaminę i inne mediatory zapalne. To one odpowiadają za świąd, obrzęk, pokrzywkę i skurcz oskrzeli. Właśnie dlatego objawy pojawiają się szybko, często w ciągu kilkunastu minut od posiłku.
Reakcja nie zależy od wielkości porcji. Osoba silnie uczulona może zareagować na śladowe ilości alergenu, na przykład na orzech obecny w produkcie, który był z nim wytwarzany na tej samej linii. To odróżnia alergię od nietolerancji, gdzie liczy się zjedzona ilość.
Najczęstsze alergeny pokarmowe
Za większość reakcji odpowiada kilka grup produktów, potocznie nazywanych wielką ósemką alergenów. W praktyce klinicznej rozkład zależy od wieku pacjenta.
| Grupa wiekowa | Najczęstsze alergeny | Uwagi |
|---|---|---|
| Niemowlęta i małe dzieci | mleko krowie, jaja kurze, pszenica, soja | wiele dzieci wyrasta z uczulenia na mleko i jaja |
| Dzieci starsze i dorośli | orzeszki ziemne, orzechy, ryby, skorupiaki, sezam, seler | alergie te zwykle utrzymują się przez całe życie |
W Unii Europejskiej producenci mają obowiązek wyraźnie oznaczać na etykiecie czternaście najczęstszych alergenów, w tym gluten, orzechy, jaja, mleko, ryby, skorupiaki, soję, seler, gorczycę, sezam, łubin i mięczaki. Dlatego czytanie składu jest jednym z najważniejszych nawyków przy tej chorobie.
Objawy alergii pokarmowej
Objawy mogą dotyczyć wielu układów naraz. Najczęściej pojawiają się na skórze i w przewodzie pokarmowym, ale najgroźniejsza jest reakcja ogólnoustrojowa.
- Skóra: pokrzywka, świąd, zaczerwienienie, obrzęk warg, powiek i twarzy (obrzęk naczynioruchowy).
- Jama ustna: świąd i mrowienie warg, języka i podniebienia, tak zwany zespół alergii jamy ustnej.
- Przewód pokarmowy: nudności, wymioty, kurczowe bóle brzucha, biegunka.
- Drogi oddechowe: katar, kichanie, kaszel, świszczący oddech, uczucie ściskania w gardle.
- Reakcja ogólna: spadek ciśnienia, zawroty głowy, omdlenie, wstrząs anafilaktyczny.
Anafilaksja to stan zagrożenia życia. Jeśli po jedzeniu pojawia się duszność, obrzęk gardła lub języka, zawroty głowy albo utrata przytomności, natychmiast podaj adrenalinę z autostrzykawki, jeśli jest dostępna, i dzwoń pod numer 112. Sam lek przeciwhistaminowy w takiej sytuacji nie wystarczy.
Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa
Te dwa pojęcia są często mylone, choć mechanizm jest zupełnie inny. Alergia angażuje układ odpornościowy i może być niebezpieczna nawet przy śladowych ilościach pokarmu. Nietolerancja, jak nietolerancja laktozy, wynika z braku odpowiedniego enzymu. Objawy nietolerancji, głównie wzdęcia, gazy i biegunka, zależą od zjedzonej ilości i nie prowadzą do wstrząsu. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo inaczej wygląda diagnostyka i inaczej postępowanie.
Diagnostyka alergii pokarmowej
Rozpoznanie ustala alergolog na podstawie kilku elementów, nie jednego badania. Punktem wyjścia jest dokładny wywiad, kiedy i po jakim produkcie wystąpiły objawy.
- Punktowe testy skórne, w których nakłada się na skórę wyciągi alergenów i obserwuje reakcję.
- Oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi dla konkretnych pokarmów.
- Dieta eliminacyjna, czyli czasowe usunięcie podejrzanego składnika i obserwacja, czy objawy ustępują.
- Próba prowokacji pokarmowej, uznawana za badanie rozstrzygające, wykonywana wyłącznie pod nadzorem lekarza z powodu ryzyka reakcji.
Samo podwyższone całkowite IgE ani popularne testy z krwi na nietolerancje pokarmowe nie potwierdzają alergii. Dlatego diagnozy nie stawia się na własną rękę, tylko w gabinecie alergologa.
Leczenie alergii pokarmowej
Nie ma leku, który trwale usuwa uczulenie, dlatego podstawą jest unikanie alergenu i uważne czytanie etykiet. Leczenie farmakologiczne dobiera się do sytuacji.
- Leki przeciwhistaminowe łagodzą objawy łagodne i umiarkowane, głównie świąd, pokrzywkę i katar. Nowej generacji, jak desloratadyna czy rupatadyna, rzadko powodują senność.
- Adrenalina w autostrzykawce to lek ratujący życie w anafilaksji. Osoby z ciężkimi reakcjami powinny mieć ją zawsze przy sobie i wiedzieć, jak jej użyć.
- Glikokortykosteroidy i inne leki stosuje się w wybranych sytuacjach, o czym decyduje lekarz.
Jeśli oprócz reakcji pokarmowej masz też uporczywy alergiczny katar, lekarz może rozważyć steryd donosowy, na przykład Nasonex, obok leku przeciwhistaminowego, jak Aerius lub Rupafin. Te grupy działają na różnych etapach reakcji alergicznej i się uzupełniają.
Kiedy pomoże konsultacja online i e-recepta
Konsultacja online z lekarzem sprawdza się, gdy masz już rozpoznaną alergię i potrzebujesz kontynuacji leczenia lekiem przeciwhistaminowym albo gdy dokuczają Ci łagodne objawy alergii, takie jak pokrzywka czy świąd skóry. Lekarz oceni wywiad, przeciwwskazania i interakcje, a jeśli nie ma przeszkód, wystawi e-receptę. Kod odbierzesz na e-mail i zrealizujesz w każdej aptece.
Konsultacja zdalna nie zastępuje jednak pierwszej diagnostyki nowej alergii ani opieki w nagłej, ciężkiej reakcji. Podejrzenie świeżej alergii pokarmowej wymaga wizyty u alergologa i badań, a anafilaksja to sytuacja dla pogotowia.
Zamów e-receptę na lek na alergię
Wypełnij wywiad medyczny, a o wystawieniu recepty zdecyduje lekarz. Konsultacja kosztuje 59 zł, a jeśli lekarz odmówi, oddajemy całą kwotę. Kod dostaniesz na e-mail.
Zamów receptęNajczęstsze pytania
Czym różni się alergia pokarmowa od nietolerancji pokarmowej?
Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego, w której nawet niewielka ilość pokarmu może wywołać objawy, czasem groźne dla życia. Nietolerancja, na przykład laktozy, wynika z braku enzymu, zależy od zjedzonej ilości i daje głównie dolegliwości brzuszne, bez zagrożenia wstrząsem.
Jakie są najczęstsze alergeny pokarmowe?
U dzieci najczęściej uczula mleko krowie, jaja, pszenica i soja, a wiele dzieci z tego wyrasta. U dorosłych dominują orzeszki ziemne, orzechy, ryby, skorupiaki oraz sezam i seler, i alergie te zwykle utrzymują się przez całe życie.
Po jakim czasie od posiłku pojawiają się objawy alergii pokarmowej?
W alergii IgE-zależnej objawy pojawiają się szybko, zwykle od kilku minut do dwóch godzin po zjedzeniu uczulającego pokarmu. Im szybciej i gwałtowniej się rozwijają, tym pilniejsza jest pomoc, bo mogą zapowiadać anafilaksję.
Jak diagnozuje się alergię pokarmową?
Diagnostykę prowadzi alergolog. Wykorzystuje się wywiad, punktowe testy skórne, oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi, dietę eliminacyjną, a w razie wątpliwości próbę prowokacji pokarmowej wykonywaną pod nadzorem lekarza.
Czy alergię pokarmową można wyleczyć?
Na razie nie ma leku, który trwale usuwa alergię pokarmową. Podstawą postępowania jest unikanie uczulającego pokarmu i czytanie składu produktów. Objawy łagodne kontroluje się lekami przeciwhistaminowymi, a osoby zagrożone anafilaksją noszą przy sobie adrenalinę w autostrzykawce.
Czy na leki przeciwhistaminowe potrzebna jest recepta?
Część leków, jak niektóre preparaty z loratadyną lub cetyryzyną, kupisz bez recepty. Silniejsze i konkretne preparaty markowe wydaje się na receptę, a autostrzykawka z adrenaliną jest zawsze na receptę. O doborze leku decyduje lekarz.
Co robić przy wstrząsie anafilaktycznym?
Anafilaksja to stan zagrożenia życia. Jeśli po jedzeniu pojawia się duszność, obrzęk gardła, zawroty głowy lub omdlenie, natychmiast podaj adrenalinę z autostrzykawki, jeśli jest dostępna, i zadzwoń pod numer 112. Same tabletki przeciwhistaminowe nie wystarczą.
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Rozpoznanie alergii pokarmowej stawia alergolog, a o rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny.