Alergia na alkohol - objawy, przyczyny i co robić

Kieliszek wina i po kilku minutach robi się gorąco, twarz czerwienieje, nos się zatyka, a rano dokucza ból głowy. Wiele osób nazywa to alergią na alkohol, choć w praktyce mechanizm bywa inny niż w klasycznym uczuleniu. Poniżej tłumaczymy, czym różni się alergia od nietolerancji, skąd bierze się reakcja po alkoholu, jaką rolę odgrywa histamina i co można zrobić, żeby ograniczyć objawy oraz kiedy niezbędna jest pomoc lekarza.

Alergia czy nietolerancja alkoholu

To dwa różne zjawiska, które łatwo pomylić. Prawdziwa alergia to reakcja układu odpornościowego, w której przeciwciała rozpoznają konkretne białko i uruchamiają gwałtowną odpowiedź, z pokrzywką, obrzękiem czy dusznością włącznie. Uczulenie na sam etanol jest bardzo rzadkie. Częściej organizm reaguje na inne składniki napoju: owoce, zboża, drożdże, orzechy dodawane do likierów albo konserwanty.

Nietolerancja alkoholu to coś innego. Nie bierze w niej udziału mechanizm alergiczny, a objawy wynikają z tego, że organizm nie radzi sobie z przetworzeniem alkoholu lub towarzyszących mu substancji. Reakcja jest zwykle łagodniejsza i dotyczy głównie skóry, nosa, głowy i żołądka. Rozróżnienie tych dwóch sytuacji ma znaczenie, bo prawdziwa alergia wymaga większej ostrożności i oceny alergologa.

Przyczyny reakcji po alkoholu

Histamina i osłabiony jej rozkład

Najczęstszym sprawcą jest histamina. Powstaje ona w procesie fermentacji, dlatego czerwone wino, piwo i szampan zawierają jej sporo, obok innych amin biogennych, jak tyramina. Do tego alkohol hamuje działanie oksydazy diaminowej, czyli enzymu, który w jelicie rozkłada histaminę z pożywienia. Efekt jest podwójny: dostarczamy histaminę z napojem i jednocześnie utrudniamy jej usuwanie. U osób z nietolerancją histaminy skutkuje to zaczerwienieniem, katarem, bólem głowy i dolegliwościami brzusznymi już po niewielkiej ilości.

Niedobór enzymu rozkładającego aldehyd octowy

U części osób, szczególnie pochodzenia wschodnioazjatyckiego, występuje wrodzony niedobór dehydrogenazy aldehydowej. Alkohol jest wtedy rozkładany do aldehydu octowego, który nie zostaje sprawnie usunięty i gromadzi się we krwi. Objawia się to charakterystycznym, szybkim zaczerwienieniem twarzy, uczuciem gorąca, przyspieszonym tętnem i nudnościami. To reakcja metaboliczna, nie alergiczna, i nie da się jej wyleczyć, można ją jedynie ominąć, ograniczając alkohol.

Siarczyny i inne składniki napojów

Wino oraz suszone owoce zawierają siarczyny stosowane jako konserwant. U osób wrażliwych, zwłaszcza chorych na astmę, mogą one nasilać kaszel, świszczący oddech czy uczucie ucisku w klatce. Reakcję potrafią też wywołać zboża i drożdże w piwie, owoce w cydrze albo dodatki smakowe w kolorowych drinkach. Dlatego objawy zależą nie tyle od samego alkoholu, co od tego, co jeszcze znajduje się w kieliszku.

Objawy: na co zwrócić uwagę

Obraz nietolerancji alkoholu jest dość typowy. Najczęściej pojawia się zaczerwienienie twarzy i szyi, uczucie gorąca, zatkany lub cieknący nos, ból lub pulsowanie głowy oraz przyspieszone bicie serca. Dochodzą do tego dolegliwości żołądkowe: nudności, ból brzucha, czasem biegunka. Część osób obserwuje świąd skóry lub drobną pokrzywkę. Objawy zwykle zaczynają się w ciągu kilkunastu minut do godziny po wypiciu i ustępują same, gdy organizm poradzi sobie z alkoholem.

Warto obserwować, po jakim napoju i po jakiej ilości reakcja jest najsilniejsza. Prowadzenie prostego dzienniczka, w którym zapisujesz rodzaj alkoholu, dawkę i objawy, bardzo ułatwia lekarzowi ustalenie przyczyny i odróżnienie histaminy od siarczynów czy niedoboru enzymu.

Co robić przy reakcjach po alkoholu

Podstawą jest rozpoznanie i unikanie napoju, który wywołuje objawy. Jeśli winowajcą jest histamina, pomaga wybór alkoholi mniej fermentowanych i picie w mniejszych ilościach, choć u osób bardzo wrażliwych jedynym pewnym rozwiązaniem jest rezygnacja. Przy podejrzeniu siarczynów warto czytać etykiety win, a przy niedoborze enzymu rozkładającego aldehyd octowy skuteczne jest tylko ograniczenie alkoholu, bo żaden lek nie naprawi brakującego enzymu.

W objawach zależnych od histaminy, takich jak zaczerwienienie skóry, świąd czy zatkany nos, ulgę może przynieść lek przeciwhistaminowy. Trzeba jednak pamiętać, że łagodzi on skutki, a nie usuwa przyczyny, i nie jest sposobem na to, by bezpiecznie pić mimo reakcji. Lekarz w zależności od objawów może rozważyć lek przeciwhistaminowy, jak Aerius z desloratadyną lub Rupafin z rupatadyną, a przy dokuczliwych objawach z nosa steryd donosowy, jak Nasonex. Część tych preparatów należy do kategorii Rp, więc apteka wyda je tylko z ważną receptą. Nie należy też łączyć alkoholu z lekami przeciwhistaminowymi bez konsultacji, o czym piszemy w tekstach Aerius a alkohol oraz Rupafin a alkohol.

Jeśli reakcje się powtarzają, są silne albo trudno ustalić ich przyczynę, potrzebna jest konsultacja lekarska. Lekarz oceni, czy chodzi o nietolerancję, czy o prawdziwą alergię, i w razie potrzeby skieruje na testy skórne lub oznaczenie swoistych przeciwciał. Więcej o samym doborze preparatów znajdziesz w tekście leki na alergię na receptę, a o łagodzeniu objawów w domu w artykule domowe sposoby na alergię.

Najczęstsze pytania