Alergia krzyżowa - tabela reakcji, objawy i jak jej unikać

Wiele osób z katarem siennym zauważa, że po zjedzeniu surowego jabłka czy garści orzechów zaczynają je swędzieć usta i gardło. To nie przypadek, tylko alergia krzyżowa - zjawisko, w którym uczulenie na pyłki przekłada się na reakcję po niektórych pokarmach. Poniżej wyjaśniamy mechanizm, pokazujemy tabelę najczęstszych reakcji pyłki-pokarmy, opisujemy objawy i podpowiadamy, jak ograniczyć kłopoty oraz kiedy potrzebna jest pomoc lekarza.

Skąd bierze się alergia krzyżowa

Układ odpornościowy osoby uczulonej rozpoznaje konkretne białka alergenu, na przykład z pyłku brzozy. Problem w tym, że natura wielokrotnie powiela podobne cząsteczki: białko z pyłku brzozy bywa bliźniaczo podobne do białka w surowym jabłku, marchwi czy orzechu laskowym. Przeciwciała wyprodukowane przeciw pyłkowi nie odróżniają jednego od drugiego i uruchamiają reakcję także po zjedzeniu pokrewnego pokarmu. Dlatego alergia krzyżowa najczęściej dotyka osób z alergią wziewną na pyłki, a nasilenie objawów potrafi rosnąć w sezonie pylenia, gdy układ odpornościowy jest i tak pobudzony.

Tabela reakcji krzyżowych pyłki-pokarmy

Poniższe zestawienie pokazuje najlepiej opisane powiązania. Nie oznacza to, że każda uczulona osoba zareaguje na wszystkie wymienione pokarmy - reakcje są indywidualne, a tabela służy do rozpoznawania możliwych sprawców.

Reakcje krzyżowe zdarzają się także poza układem pyłki-pokarmy. W zespole lateks-owoce uczulenie na lateks łączy się z reakcją na banana, awokado, kiwi i kasztana jadalnego. Z kolei osoby uczulone na roztocza kurzu domowego bywają wrażliwe na skorupiaki, bo dzielą one podobne białko mięśniowe. Jeśli objawy pojawiają się właśnie w takich zestawieniach, warto zgłosić to lekarzowi.

Objawy: zespół alergii jamy ustnej

Typowy obraz alergii krzyżowej to zespół alergii jamy ustnej. Kilka minut po ugryzieniu surowego owocu lub warzywa pojawia się świąd, pieczenie albo mrowienie warg, języka, podniebienia i gardła, czasem z niewielkim obrzękiem warg. Objawy zwykle są ograniczone do miejsca kontaktu i szybko ustępują, bo drażniące białko rozkłada się już w jamie ustnej. U części osób dochodzi katar, kichanie lub swędzenie uszu, a przy kontakcie ze skórą - miejscowa pokrzywka. Rzadziej, szczególnie po orzechach, selerze czy soi, reakcja bywa silniejsza i obejmuje cały organizm.

Dlaczego gotowanie zmienia sytuację

Większość białek odpowiedzialnych za reakcje krzyżowe z pyłkami jest wrażliwa na temperaturę i rozpada się podczas gotowania, pieczenia czy pasteryzacji. To dlatego wiele osób bez problemu je pieczone jabłko, mus, gotowaną marchew czy pasteryzowany sok, choć te same produkty na surowo wywołują świąd. Nie jest to jednak reguła bez wyjątków. Niektóre białka, na przykład w orzechach czy w skórce brzoskwini, są odporne na obróbkę cieplną i mogą uczulać także po ugotowaniu, a wtedy reakcje bywają poważniejsze. Dlatego samodzielne wnioski o tym, co można jeść, warto potwierdzić z lekarzem.

Jak rozpoznaje się alergię krzyżową

Punktem wyjścia jest dokładny wywiad: które pokarmy wywołują objawy, jak szybko się pojawiają i czy współistnieje katar sienny. Ten trop często wystarcza, by powiązać dolegliwości z konkretnym pyłkiem. Aby potwierdzić rozpoznanie, alergolog może zlecić testy skórne, oznaczenie swoistych przeciwciał IgE lub diagnostykę molekularną, która pokazuje, które dokładnie białka wywołują reakcję i czy grozi cięższy przebieg. Taka wiedza pomaga zdecydować, jakich pokarmów unikać, a które można spokojnie jeść po obróbce.

Jak unikać reakcji i kiedy potrzebne jest leczenie

Podstawą postępowania jest ograniczenie surowych pokarmów, które wywołują objawy, i sięganie po ich wersje gotowane lub przetworzone, jeśli są tolerowane. W łagodnym zespole jamy ustnej pomaga doraźnie lek przeciwhistaminowy, a leczenie samej alergii na pyłki zmniejsza skłonność do reakcji krzyżowych. Lekarz w zależności od objawów może zalecić lek przeciwhistaminowy, jak Aerius lub Rupafin, a przy nasilonym katarze siennym steryd donosowy, jak Nasonex. Część tych preparatów jest w kategorii Rp, więc apteka wyda je tylko z ważną receptą. U osób z ryzykiem cięższych reakcji alergolog rozważa autostrzykawkę z adrenaliną, a niekiedy immunoterapię swoistą na pyłki. Więcej o samym doborze leków znajdziesz w tekście leki na alergię na receptę.

Najczęstsze pytania