Katar sienny - objawy i jak go rozpoznać

Katar sienny, czyli alergiczny nieżyt nosa

Katar sienny to potoczna nazwa sezonowego alergicznego nieżytu nosa. Podłożem nie jest infekcja, lecz reakcja układu odpornościowego na wdychane alergeny, najczęściej pyłki traw, drzew i chwastów. Gdy pyłek trafia na błonę śluzową nosa uczulonej osoby, uruchamia reakcję zapalną, a jej efektem są dobrze znane objawy: cieknący nos, kichanie i swędzenie. Nazwa bywa myląca, bo z sianem ma niewiele wspólnego, a objawy wywołuje wiele różnych roślin w zależności od pory roku.

Rozpoznanie kataru siennego opiera się przede wszystkim na zestawie objawów i ich okoliczności. Warto je znać, bo pozwalają odróżnić alergię od zwykłego przeziębienia i szybciej sięgnąć po właściwe leczenie, zamiast tygodniami leczyć niewłaściwą przyczynę.

Charakterystyczne objawy kataru siennego

Cztery objawy tworzą typowy obraz sezonowej alergii nosa. Rzadko występują pojedynczo, zwykle pojawiają się razem i nasilają w kontakcie z pyłkami.

• Napadowe kichanie. Nie pojedyncze kichnięcie, ale całe serie, jedno po drugim, często rano lub zaraz po wyjściu na zewnątrz.
• Wodnisty katar. Wydzielina jest przezroczysta i wodnista, leje się z nosa i pozostaje taka sama przez cały czas trwania objawów, bez gęstnienia i zmiany koloru.
• Świąd nosa. Swędzenie w nosie, a często też na podniebieniu i w gardle, to jeden z najbardziej typowych sygnałów alergii. W przeziębieniu praktycznie nie występuje.
• Zatkany nos. Obrzęk błony śluzowej utrudnia oddychanie, potrafi zaburzać sen i zmniejszać węch. U części osób to zatkanie dokucza bardziej niż sam katar.

Do tego dochodzą objawy dodatkowe: uczucie zmęczenia, gorsza koncentracja i rozdrażnienie, które biorą się między innymi z niewyspania przy zatkanym nosie. Ważne, czego przy katarze siennym zwykle nie ma: gorączki, silnego bólu gardła ani gęstej, żółto-zielonej wydzieliny. To cechy infekcji, nie alergii.

Objawy oczne, częsty towarzysz

Bardzo wielu osobom z katarem siennym objawy nosa towarzyszą objawom ze strony oczu. To alergiczne zapalenie spojówek: świąd oczu, łzawienie, zaczerwienienie i uczucie piasku pod powiekami. Oczy potrafią swędzieć tak mocno, że trudno się powstrzymać od tarcia, co dodatkowo je podrażnia. Objawy oczne to jeden z najsilniejszych argumentów za alergią, bo w przeziębieniu oczy zwykle nie swędzą. Jeśli razem z katarem masz swędzące, załzawione oczy, które nasilają się na dworze w sezonie pylenia, to bardzo typowy obraz kataru siennego.

Kiedy pojawiają się objawy

Sezonowość to druga po świądzie najmocniejsza wskazówka. Objawy wracają co roku w tym samym okresie i trwają tygodniami, a nie kilka dni. Kalendarz pylenia w Polsce jest dość powtarzalny:

Objawy nasilają się w słoneczne, wietrzne dni, gdy stężenie pyłków jest wysokie, a łagodnieją po deszczu, który wypłukuje pyłki z powietrza. Jeśli katar sienny dokucza przez cały rok, a nie tylko w sezonie, przyczyną mogą być alergeny całoroczne, takie jak roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt. Wtedy mówimy o całorocznym alergicznym nieżycie nosa, ale objawy są bardzo podobne.

Objawy, które nie pasują do kataru siennego

Ten sam wodnisty nos może być skutkiem alergii albo wirusa, dlatego kilka objawów warto traktować jako sygnał, że to raczej nie katar sienny. Wysoka gorączka, silny ból gardła, gęstniejąca z dnia na dzień żółto-zielona wydzielina i objawy, które mijają w 7-10 dni, przemawiają za infekcją. Więcej o rozróżnieniu piszemy w tekście katar sienny czy przeziębienie.

Kiedy sięgnąć po leczenie

Kataru siennego nie trzeba znosić przez cały sezon. Po leczenie warto sięgnąć wtedy, gdy typowe objawy zaczynają utrudniać codzienne życie: zaburzają sen, obniżają koncentrację w pracy lub w szkole, męczą uporczywym kichaniem albo nie ustępują po lekach bez recepty. Im wcześniej w sezonie zaczniesz działać, tym łatwiej utrzymać objawy pod kontrolą, bo steryd donosowy działa najlepiej stosowany regularnie, a nie doraźnie. Do lekarza warto się zgłosić także wtedy, gdy nie masz pewności, czy to na pewno alergia, gdy objawy są bardzo nasilone albo gdy dochodzą duszność czy świszczący oddech, które mogą sygnalizować astmę współistniejącą z alergią.

Jak leczy się objawy kataru siennego

Podstawą leczenia są leki przeciwhistaminowe, jak Aerius czy Rupafin, które wyciszają świąd, kichanie i wodnisty katar. Gdy dominuje zatkany nos, lekarz często dokłada steryd donosowy, na przykład Nasonex z mometazonem, który zmniejsza obrzęk błony śluzowej i działa na wszystkie główne objawy. Steryd donosowy i lek przeciwhistaminowy często stosuje się razem, bo działają na różnych etapach reakcji alergicznej. Warto pamiętać, że steryd donosowy to lek do stosowania ciągłego, a pełny efekt daje po kilku dniach regularnego używania. Więcej o doborze preparatów znajdziesz w tekście leki na alergię na receptę. Część tych leków wymaga recepty, którą uzyskasz online po konsultacji, a o wyborze leczenia zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu.

Najczęstsze pytania