Alergia na roztocza - objawy skórne i oddechowe oraz leczenie

Czym są roztocza i skąd bierze się uczulenie

Roztocza kurzu domowego to mikroskopijne pajęczaki, niewidoczne gołym okiem, które żywią się złuszczonym ludzkim naskórkiem. Najlepiej czują się w ciepłym i wilgotnym otoczeniu, dlatego ich największym skupiskiem są materace, poduszki, kołdry, dywany, tapicerowane meble i pluszowe zabawki. Nie gryzą i nie przenoszą chorób, ale ich odchody oraz szczątki zawierają silnie uczulające białka, przede wszystkim alergen Der p 1.

Alergia na roztocza to reakcja układu odpornościowego, który błędnie rozpoznaje te nieszkodliwe białka jako zagrożenie i uruchamia zapalenie z udziałem przeciwciał IgE. Ponieważ roztocza są obecne w domu przez cały rok, uczulenie na nie należy do alergii całorocznych, a nie sezonowych jak w przypadku pyłków. To odróżnia je od kataru siennego, choć objawy ze strony nosa bywają podobne. Więcej o objawach nosowych piszemy w tekście katar sienny objawy.

Alergia na roztocza - objawy

Objawy uczulenia na roztocza dotyczą kilku układów naraz, a ich nasilenie bywa różne. U jednej osoby dominuje uporczywy katar, u innej duszność, a u jeszcze innej problemy skórne. Charakterystyczne jest to, że dolegliwości utrzymują się przez większość roku i nasilają się w domu, zwłaszcza w sypialni.

Objawy ze strony nosa

• Przewlekły, wodnisty katar, który utrzymuje się tygodniami i nie zmienia koloru.
• Napadowe kichanie, często seriami zaraz po przebudzeniu.
• Zatkany nos z uczuciem stałej niedrożności z powodu obrzęku błony śluzowej.
• Świąd nosa, a nierzadko też podniebienia i gardła.

Objawy oczne

Alergiczne zapalenie spojówek często towarzyszy uczuleniu na roztocza. Oczy swędzą, łzawią, robią się czerwone i pojawia się uczucie piasku pod powiekami. Objawy bywają najsilniejsze rano, gdy stężenie alergenu w sypialni jest największe.

Objawy oddechowe

To najpoważniejsza grupa dolegliwości. U części uczulonych dochodzi do objawów z dolnych dróg oddechowych: kaszlu, świszczącego oddechu, ucisku w klatce piersiowej i duszności. Uczulenie na roztocza jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka astmy alergicznej i może zarówno sprzyjać jej rozwojowi, jak i wyzwalać napady u osób już chorych. Kaszel i duszność nasilające się w domu oraz nad ranem to sygnał, żeby zgłosić się do lekarza.

Objawy skórne

Roztocza są dobrze udokumentowanym czynnikiem zaostrzającym atopowe zapalenie skóry. Kontakt z alergenem nasila świąd, zaczerwienienie i zmiany wypryskowe, szczególnie w zgięciach łokci i kolan oraz na karku. U osób z atopią skóra reaguje na alergen z otoczenia, a nie tylko na bezpośredni dotyk. Rzadziej pojawia się pokrzywka z przemijającymi bąblami i świądem. O łagodzeniu dolegliwości w domu piszemy w tekście domowe sposoby na alergię.

Dlaczego objawy nasilają się rano i zimą

Największe stężenie alergenu roztoczy jest w łóżku, bo materac, poduszka i kołdra przez lata gromadzą naskórek, którym roztocza się żywią. Dlatego po nocy spędzonej blisko alergenu objawy są najsilniejsze zaraz po przebudzeniu. Sezonowe nasilenie przypada na jesień i zimę: włączamy ogrzewanie, rzadziej wietrzymy mieszkanie, a wysychające szczątki i odchody roztoczy łatwiej unoszą się w powietrzu. Latem, przy częstym wietrzeniu i niższej wilgotności w pomieszczeniach, dolegliwości bywają łagodniejsze.

Diagnostyka alergii na roztocza

Objawy potrafią przypominać przewlekłe przeziębienie, dlatego samo podejrzenie warto potwierdzić badaniem. Diagnostykę prowadzi alergolog, który na podstawie wywiadu dobiera odpowiedni test.

Wynik testu zawsze interpretuje się razem z objawami. Dodatni test bez dolegliwości nie oznacza jeszcze choroby, a ostateczną ocenę stawia lekarz.

Leczenie alergii na roztocza

Podstawą doraźnego leczenia są leki przeciwhistaminowe, takie jak Aerius z desloratadyną czy Rupafin z rupatadyną. Wyciszają one świąd, kichanie, wodnisty katar i objawy oczne. Gdy dokucza przede wszystkim zatkany nos, lekarz często dokłada steryd donosowy, na przykład Nasonex z mometazonem, który zmniejsza obrzęk błony śluzowej i działa na wszystkie główne objawy nosowe. Steryd donosowy stosuje się regularnie, a pełny efekt daje po kilku dniach. Przy objawach ocznych pomagają krople przeciwhistaminowe, a przy skórnych miejscowe preparaty łagodzące świąd, dobrane przez lekarza.

Część leków przeciwhistaminowych kupisz bez recepty, natomiast sterydy donosowe wymagają recepty. Przegląd dostępnych opcji znajdziesz w tekście leki na alergię na receptę, a o samych sterydach do nosa piszemy w artykule steryd do nosa. O wyborze i połączeniu leków zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu.

Odczulanie, czyli leczenie przyczynowe

Leki łagodzą objawy, ale nie usuwają samej alergii. Jedyną metodą, która może zmienić przebieg choroby, jest immunoterapia swoista, potocznie zwana odczulaniem. Polega na podawaniu przez kilka lat rosnących dawek alergenu roztoczy, w formie zastrzyków lub tabletek podjęzykowych, aby stopniowo zmniejszać reakcję układu odpornościowego. Roztocza należą do alergenów, przy których odczulanie jest szczególnie dobrze poznane i często rozważane, zwłaszcza gdy objawy są uciążliwe lub towarzyszy im astma. Do immunoterapii kwalifikuje alergolog po ocenie objawów i wyników testów.

Jak ograniczyć roztocza w domu

Nie da się usunąć roztoczy całkowicie, ale konsekwentne ograniczanie ich liczby realnie zmniejsza stężenie alergenu, zwłaszcza w sypialni, gdzie spędzamy jedną trzecią doby:

• Pierz pościel co tydzień w temperaturze 60 stopni, która zabija roztocza.
• Załóż powłoki antyroztoczowe na materac, kołdrę i poduszki, a stare pierze wymień na wypełnienie łatwe do prania.
• Utrzymuj wilgotność powietrza poniżej 50 procent i regularnie wietrz mieszkanie, bo roztocza nie znoszą suchego powietrza.
• Ogranicz dywany, ciężkie zasłony i tapicerowane meble, które gromadzą kurz, a pluszaki dziecka co jakiś czas wkładaj do zamrażarki.
• Odkurzaj sprzętem z filtrem HEPA i ścieraj kurz na wilgotno, żeby nie unosić alergenu w powietrze.

Te działania są szczególnie ważne u osób z astmą i atopowym zapaleniem skóry, u których alergen roztoczy zaostrza chorobę. Same nawyki zwykle nie wystarczą przy nasilonych objawach, dlatego łączy się je z leczeniem dobranym przez lekarza.

Najczęstsze pytania